Opublikowane w

Góry, ludzie, kontynenty w obiektywie ekstremalnej kamery – Jerzy Surdel, Andrzej Mirek

Jerzy Surdel – polski reżyser filmów dokumentalnych, operator kamery, taternik, himalaista i podróżnik (Krakus). Absolwent Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej im. Leona Schillera w Łodzi (Wydział Operatorski). Uczestnik wielu zagranicznych wypraw górskich, m.in. do Wenezueli, na Nową Gwineę i na Antarktydę. Jest autorem kilkudziesięciu telewizyjnych filmów dokumentalnych, głównie o górach.

okładkowo
Początki polskiej telewizji, pionierskie ekspedycje w egzotyczne strony świata, himalajskie wyprawy oraz filmowe fascynacje kinem górskim – to wszystko można znaleźć w książce Jerzego Surdela. Autor już od lat siedemdziesiątych zaliczany jest do światowej czołówki reżyserów parających się kinem ekstremalnym.
Lektura napisanej z niezwykłą szczerością książki pozwala lepiej zrozumieć, jak rodził się i dojrzewał talent autora w siermiężnej rzeczywistości PRL-u. Dowiemy się, jak to się stało, że realizator licznych spektakli Teatru Telewizji został wybrany do ekipy BBC filmującej głośną wyprawę na Everest w 1971 roku. Poznamy też jego opinię na temat śmierci Staszka Latałły na Lhotse, która rzuca nowe światło na ocenę ówczesnych wydarzeń.

„Góry, ludzie, kontynenty…” – fascynująca opowieść napisana w formie wywiadu-rzeki przez Andrzeja Mirka, to coś więcej niż wspomnienia z górskich wypraw – to osobista kronika epoki, świadectwo rodzącej się telewizji, dokumentu i filmu górskiego w PRL-u.

Jerzy Surdel zabiera czytelnika w podróż przez różne kontynenty i dekady, od dzieciństwa na Śląsku i w okolicach Kielc, przez Tatry, Alpy, Himalaje, po wyprawy do Afryki i Ameryki Południowej. 

Wszystko opowiedziane z ogromnym dystansem i pogodą ducha. Jest w tej opowieści pełno anegdot, barwnych postaci, nieoczekiwanych zwrotów akcji i obrazów, które na długo zostają w pamięci. Książkę wzbogacają liczne fotografie, Całość czyta się lekko – język jest żywy, a sposób prowadzenia narracji – przystępny i naturalny. 

To pozycja idealna dla miłośników gór, filmu dokumentalnego, historii telewizji i pasjonujących życiorysów. Inspiruje, wzrusza, momentami rozśmiesza – a przede wszystkim pokazuje, że z kamerą można wejść tam, gdzie większość ludzi się nie zapuszcza. Jerzy Surdel to postać nietuzinkowa, a jego historia to niezwykły dokument ludzkiej odwagi, kreatywności i pasji.

Wyd. Annapurna

Opublikowane w

Annapurna – Maurice Herzog

Maurice Herzog – francuski alpinista i himalaista, któremu międzynarodową sławę przyniosło pierwsze wejście na szczyt Annapurny (w 1950 roku). Było to jednocześnie pierwsze wyjście na ośmiotysięcznik w historii. Dwa lata później ukazała się jego książka zatytułowana Annapurna, poświęcona owemu wyczynowi.

Książka Herzoga przywołuj w pamięci czytane niegdyś relacje z wypraw pierwszych polarników  – Amundsena, Scotta, Shackletona. Jest rok 1950, Francuzi, którzy dotychczas wspinali się w Alpach, wyruszają w zacznie wyższe góry, po sławę zdobywców pierwszego ośmiotysięcznika, po wielką przygodę. I na początku nie jest wcale oczywiste, który ośmiotysięcznik zaatakują, Dhaulagiri czy Annapurnę. Mając do dyspozycji jedynie mapy indyjskie, które okazują się bardzo niedokładne. Z szeroko otwartymi oczami za przewodnika i z zachowaniem wszelkich reguł wspinaczkowych próbują wytyczyć drogę, znaleźć swoją szansę. Liczne kilkudniowe rekonesanse powodują, że wybór pada na Annapurnę. Idą w zupełnie nieznane, nieodkryte dotąd góry, dochodzi też dodatkowa trudność, rozpoczyna się wyścig z czasem, by zdążyć przed nadchodzącym monsunem, którego nadejście uniemożliwi akcję górską.

Zmagania z górą, majestatycznym ośmiotysięcznikiem, otoczonym licznymi i bardzo wysokimi szczytami, z robiącą na francuskiej ekspedycji ogromne wrażenie Wielką Barierą (tak też przez nich nazwaną), opisane są z dużą precyzją. Pokazany jest każdy kolejny dzień z całą masą szczegółów, wykonywanych zadań, rozmów, niezbędnych czynności, etapów samej wspinaczki, co powoduje, że podczas czytania mamy niejednokrotnie wrażenie jakbyśmy szli po śladach tych pierwszych odkrywców, niczym jeden z członków wyprawy.

Herzog opisuje wszytko w taki sposób, że choć nie wiemy co nas spotka na kolejnej stronie, to coraz bardziej jesteśmy ciekawi, co też się wydarzy, czy upragniony cel uda się osiągnąć. Śledzimy nie tylko losy jednego człowieka, ale wielu stanowiących skład wyprawy, a zatem samych alpinistów (którzy stają się himalaistami), ale także wytrwałych Szerpów czy kulisów tybetańskich. Widzimy cały ten zespołowy, dobrze skoordynowany trud, który jest w tych niezwykle wymagających warunkach kluczem do sukcesu.

Mamy tu pełne uroku, aczkolwiek oszczędne, opisy przestrzeni, wyjątkowości majestatycznego piękna a zarazem grozy potężnych gór. W książce odnajdujemy także zapiski o doświadczeniu i konfrontacji ducha, a więc nie tylko materii czy siły mięśni. Atmosferę zaś dopełniają liczne czarnobiałe zdjęcia członków wyprawy zrobione podczas wspinaczki oraz samych gór z tamtego okresu.

Annapurna to Wielka Przygoda, po którą warto sięgnąć, tym bardziej, że książki tego rodzaju już nie powstaną.

(za recenzję dziękuję miłośnikowi książek o górach – Adamowi Kuchcie)

Wyd. Marginesy